Introductie

Soms weet je precies wat je voelt, maar niet waarom het zo sterk voelt.

Een herinnering kan groot, dichtbij en fel aanwezig zijn.

Een toekomstbeeld kan vaag, donker of ver weg voelen.

Een gedachte kan als een harde innerlijke stem klinken.

Binnen NLP noemen we dit: submodaliteiten.

Submodaliteiten gaan over de specifieke eigenschappen van je innerlijke beleving. Niet alleen dát je iets ziet, hoort of voelt, maar vooral hoe je dat intern ervaart.

In dit artikel lees je wat submodaliteiten zijn, waarom ze belangrijk zijn en hoe ze worden gebruikt binnen NLP én hoe jij ze zelf kunt gebruiken.

Wat zijn submodaliteiten in NLP?

Submodaliteiten zijn de kleinere eigenschappen binnen onze zintuiglijke ervaring. Het zijn de kleinste bouwstenen waarmee ons brein een ervaring creëert.

Binnen NLP wordt ervan uitgegaan dat mensen hun ervaringen intern representeren via zintuiglijke systemen, zoals:

• beelden
• geluiden
• gevoelens
• woorden
• geuren
• smaken.

Submodaliteiten zijn de details binnen die ervaringen.

Bij een innerlijk beeld kun je bijvoorbeeld letten op:

• kleur of zwart-wit
• groot of klein
• dichtbij of ver weg
• scherp of wazig
• stilstaand of bewegend
• helder of donker.

Bij een innerlijke stem kun je letten op:

• volume
• toonhoogte
• tempo
• richting
• afstand
• stemkwaliteit.

Bij een gevoel kun je letten op:

• locatie in het lichaam
• intensiteit
• temperatuur
• beweging
• druk
• spanning
• richting.

Submodaliteiten zijn dus de bouwstenen van hoe je iets intern beleeft.

Een eenvoudig voorbeeld van submodaliteiten

Denk eens aan een prettige herinnering.

Als je daaraan denkt, heb je daarvan een plaatje. Misschien hoor je ook geluiden. Zeker voel je opnieuw iets van de sfeer van dat moment.

Nu kun je jezelf afvragen:

• Is het beeld dichtbij of ver weg?
• Is het helder of wazig?
• Zijn de kleuren fel of zacht?
• Is er beweging of staat het beeld stil?
• Hoor je geluid?
• Voel je iets in je lichaam?

Dit zijn allemaal submodaliteiten.

Het interessante is: wanneer je deze eigenschappen verandert, verandert ook de beleving.

Een herinnering die heel groot, dichtbij en helder is, voelt meestal anders dan dezelfde herinnering klein, ver weg en vaag.

Waarom zijn submodaliteiten belangrijk?

Submodaliteiten zijn belangrijk omdat ze invloed hebben op de intensiteit en betekenis van een ervaring.

Twee mensen kunnen aan dezelfde soort gebeurtenis denken, maar die gebeurtenis totaal anders beleven.

De één ziet een herinnering als een groot, kleurrijk beeld recht voor zich.

De ander ziet hetzelfde soort moment als een klein, wazig beeld op afstand.

De inhoud lijkt misschien vergelijkbaar.

Maar de innerlijke vorm is anders.

En die vorm maakt verschil.

Binnen NLP wordt daarom niet alleen gekeken naar de inhoud van een gedachte of herinnering, maar ook naar de structuur ervan.

Met andere woorden:

• Niet alleen: wat denk je?
• Maar vooral: hoe denk je het?

Submodaliteiten bij beelden

Veel mensen denken in beelden. Die beelden kunnen bewust of onbewust aanwezig zijn.

Visuele submodaliteiten kunnen zijn:

• grootte
• afstand
• kleur
• helderheid
• scherpte
• beweging
• locatie
• perspectief
• diepte
• kader of panoramisch beeld.

Voorbeelden van vragen zijn:

• Waar zie je het beeld?
• Hoe groot is het?
• Is het in kleur of zwart-wit?
• Is het dichtbij of ver weg?
• Kijk je door je eigen ogen of zie je jezelf in het beeld?
• Is het beeld stilstaand of bewegend?
• Is het scherp of wazig?

Deze vragen helpen om nauwkeuriger te begrijpen hoe iemand een ervaring intern organiseert.

Submodaliteiten bij geluid

Sommige ervaringen bevatten geluid. Denk aan stemmen, muziek, gesprekken of een innerlijke dialoog.

Auditieve submodaliteiten kunnen zijn:

• volume
• toonhoogte
• tempo
• ritme
• afstand
• richting
• klankkleur
• helderheid
• continu of onderbroken geluid
• stem van jezelf of van iemand anders.

Voorbeelden van vragen zijn:

• Hoe hard klinkt die stem?
• Waar komt het geluid vandaan?
• Is de stem dichtbij of ver weg?
• Spreekt de stem snel of langzaam?
• Is de toon vriendelijk, kritisch of neutraal?
• Is het jouw stem of de stem van iemand anders?

Vooral bij innerlijke kritiek, spanning of twijfel kunnen auditieve submodaliteiten veel inzicht geven.

Een harde, snelle, kritische stem dichtbij je oor voelt anders dan een zachte, neutrale stem op afstand.

Submodaliteiten bij gevoel

Kinesthetische submodaliteiten gaan over lichamelijke gevoelens, emoties en sensaties. Die zijn er altijd!

Voorbeelden zijn:

• locatie in het lichaam
• temperatuur
• intensiteit
• gewicht
• druk
• spanning
• beweging
• richting
• grootte
• ritme
• textuur.

Voorbeelden van vragen zijn:

• Waar voel je het precies?
• Hoe groot is het gevoel?
• Heeft het een temperatuur?
• Beweegt het of staat het stil?
• Is het zwaar of licht?
• Heeft het een richting?
• Wordt het sterker of zwakker?

Deze vragen kunnen helpen om een vaag gevoel concreter te maken.

In plaats van “ik voel stress” kun je ontdekken:

• “Ik voel druk op mijn borst, warm, zwaar, alsof het naar beneden duwt.”

Dat geeft veel meer informatie dan alleen het woord “stress”. Want in dit voorbeeld, kun je het gevoel weer omhoog brengen en dus de druk verlagen! Waardoor de ervaring van stress afneemt. Je brein kan dat heel snel.

Het verschil tussen modaliteiten en submodaliteiten

Een modaliteit is een zintuiglijk kanaal. Binnen een zintuigelijke prikkel.

Modaliteiten bestaan dus uit de vijf zintuigen:

• visueel: zien
• auditief: horen
• kinesthetisch: voelen
• olfactorisch: ruiken
• gustatoir: proeven.

Een submodaliteit is een eigenschap binnen zo’n prikkel.

Dus:

• zien = modaliteit
• helder, groot, dichtbij, bewegend = submodaliteit.

Of:

• horen = modaliteit
• hard, zacht, hoog, laag, dichtbij = submodaliteit.

Een simpele vergelijking:

Modaliteit is het zintuig.

Submodaliteit is de instelling van dat zintuig.

Zoals bij een televisie: het scherm is het kanaal, maar helderheid, contrast, volume en formaat bepalen hoe je het ervaart.

Hoe worden submodaliteiten gebruikt binnen NLP?

Binnen NLP worden submodaliteiten gebruikt om te onderzoeken hoe iemand ervaringen intern codeert.

Dat kan bijvoorbeeld gaan over:

• herinneringen
• overtuigingen
• angsten
• verlangens
• motivatie
• zelfbeeld
• beslissingen
• emoties.

Een NLP-coach kan bijvoorbeeld vragen:

• “Denk eens aan iets waar je heel zeker van bent.”

Daarna wordt onderzocht hoe die zekerheid intern is opgebouwd.

Vervolgens kan de coach vragen:

• “Denk nu aan iets waar je aan twijfelt.”

Door beide ervaringen te vergelijken, worden verschillen zichtbaar.

Misschien staat zekerheid helder en dichtbij.

Twijfel staat vaag en verder weg.

Misschien klinkt zekerheid rustig, terwijl twijfel een snelle innerlijke stem heeft.

Zo ontstaat inzicht in de interne structuur van zekerheid en twijfel.

Submodaliteiten en verandering

Een belangrijk uitgangspunt binnen NLP is dat verandering mogelijk wordt wanneer de structuur van een ervaring verandert.

Niet door alleen over de inhoud te praten, maar door te onderzoeken hoe de ervaring intern is opgebouwd.

Een negatief toekomstbeeld kan bijvoorbeeld groot, donker en dichtbij zijn.

Als dat beeld kleiner, lichter en verder weg wordt gemaakt, kan de emotionele lading veranderen.

Een innerlijke kritische stem kan hard en dichtbij klinken.

Als die stem zachter, trager of verder weg klinkt, kan de impact ervan afnemen.

Dit betekent niet dat je problemen “wegdenkt”.

Het betekent dat je leert werken met de manier waarop je brein ervaringen organiseert.

Voorbeeld: omgaan met een vervelende herinnering

Stel: iemand denkt terug aan een ongemakkelijk moment tijdens een presentatie.

De herinnering verschijnt als een groot beeld vlak voor zich. Het beeld is scherp, fel en dichtbij. De persoon hoort opnieuw de eigen stem haperen en voelt spanning in de buik.

Een NLP-coach kan dan onderzoeken:

• Wat gebeurt er als het beeld verder weg gaat?
• Wat verandert er als het beeld kleiner wordt?
• Wat gebeurt er als het beeld zwart-wit wordt?
• Wat verandert er als het geluid zachter wordt?
• Wat gebeurt er als je het beeld stilzet?

Vaak verandert de emotionele intensiteit wanneer de submodaliteiten veranderen.

De gebeurtenis zelf verandert niet.

Maar de manier waarop iemand de gebeurtenis intern beleeft, kan wel veranderen.

Voorbeeld: motivatie versterken

Submodaliteiten kunnen ook gebruikt worden om positieve ervaringen sterker te maken.

Stel dat iemand gemotiveerd wil raken voor een belangrijk doel.

Dan kun je onderzoeken hoe motivatie intern werkt.

Bijvoorbeeld:

• Waar zie je het doel?
• Hoe groot is het beeld?
• Is het helder?
• Voelt het dichtbij?
• Hoor je iets bemoedigends?
• Waar voel je het in je lichaam?

Soms blijkt dat een doel te ver weg, te vaag of te abstract is weergegeven. Daardoor voelt het niet aantrekkelijk of urgent.

Door de bouwstenen van dat doel, de submodaliteiten aan te passen, kan de motivatie toenemen.

Submodaliteiten en overtuigingen

Ook overtuigingen hebben een innerlijke structuur.

Denk aan overtuigingen als:

• “Ik kan dit.”
• “Ik ben hier goed in.”
• “Dit lukt mij nooit.”
• “Ik mag fouten maken.”
• “Ik ben niet belangrijk.”

Binnen NLP kan worden onderzocht hoe iemand het verschil ervaart tussen iets wat hij zeker weet en iets wat hij betwijfelt.

Vragen kunnen zijn:

• Als je aan die overtuiging denkt heb je daarvan een mentaal plaatje?
• Waar bevindt die overtuiging zich?
• Is het een beeld, een stem of een gevoel?
• Hoe dichtbij is het?
• Hoe helder is het?
• Hoe krachtig voelt het?
• Welke stem hoor je erbij?
• Wat gebeurt er als je de eigenschappen verandert?

Dit kan inzicht geven in hoe overtuigingen intern zijn opgeslagen.

Submodaliteiten zijn geen trucje

Het werken met submodaliteiten is extreem krachtig, het is echter geen simpel trucje.

Het vraagt zorgvuldigheid, afstemming en professionele begeleiding.

Zeker bij zware trauma’s, langdurige angst of diepe emotionele klachten is het belangrijk om voorzichtig te zijn en waar nodig samen te werken met een gekwalificeerde therapeut of zorgprofessional.

Binnen coaching en training kunnen submodaliteiten waardevol zijn, maar ze moeten altijd verantwoord worden toegepast.

Het doel is niet om ervaringen te ontkennen of weg te drukken.

Het doel is om meer keuzevrijheid te krijgen in hoe je met je innerlijke beleving omgaat.

Waarom submodaliteiten zo praktisch zijn

Submodaliteiten maken abstracte ervaringen concreet.

In plaats van alleen te zeggen:

• “Ik ben onzeker.”

kun je onderzoeken:

• “Hoe doe je die onzekerheid? Wat zie je, hoor je of voel je vanbinnen?”

Daardoor ontstaat er meer grip.

Je ontdekt dat onzekerheid niet alleen een woord is, maar een ervaring met een bepaalde vorm, plaats, intensiteit en structuur.

En wat structuur heeft, kun je onderzoeken.

Wat kun je hiermee als coach, trainer of professional?

Voor coaches, trainers, leidinggevenden en begeleiders zijn submodaliteiten waardevol omdat ze helpen om preciezer te werken.

Je leert beter luisteren naar:

• hoe iemand een probleem intern beleeft
• hoe iemand motivatie opbouwt
• hoe overtuigingen worden ervaren
• hoe emoties worden versterkt of verminderd
• hoe iemand verandering mogelijk maakt.

In plaats van alleen op inhoud te coachen, leer je werken met de innerlijke structuur van ervaring.

Dat maakt begeleiding vaak persoonlijker, concreter en effectiever.

Veelgemaakte misverstanden over submodaliteiten

Een veelvoorkomend misverstand is dat submodaliteiten betekenen dat je zomaar elke ervaring positief kunt maken.

Zo simpel is het niet. Als je onderbewuste niet mee wil werken, kun je het vergeten.

Submodaliteiten geven inzicht in de structuur van beleving, maar mensen zijn geen machines. Context, betekenis, emoties, veiligheid en persoonlijke geschiedenis spelen allemaal een rol.

Een ander misverstand is dat iedereen op dezelfde manier reageert.

Voor de één maakt een beeld kleiner maken de emotie minder sterk.

Voor de ander maakt juist afstand of kleur meer verschil.

Daarom test je altijd wat werkt voor deze persoon, in deze situatie in deze specifieke context.

Korte samenvatting

Submodaliteiten zijn de specifieke eigenschappen van innerlijke ervaringen.

Ze geven antwoord op vragen als:

• Waar zie je het?
• Waar hoor je het?
• Waar voel je het?
• Waar bevindt het zich?
• Hoe intens is het?
• Wat gebeurt er als die eigenschappen veranderen?

Binnen NLP worden submodaliteiten gebruikt om beter te begrijpen hoe iemand ervaringen intern organiseert.

Door deze structuur te onderzoeken, ontstaat inzicht, keuzevrijheid en ruimte voor verandering.

Want als je de hoe weet, dan kun je die veranderen! En dan gebeuren er prachtige dingen.

Conclusie

Submodaliteiten laten zien dat onze innerlijke beleving niet willekeurig is opgebouwd.

Een gedachte, herinnering, emotie of overtuiging heeft vaak een specifieke vorm. Die vorm bestaat uit beelden, geluiden, gevoelens en de eigenschappen daarvan.

Door submodaliteiten te onderzoeken, ontdek je hoe iemand zijn ervaring intern codeert.

En juist daar ligt vaak de ingang voor verandering.

Niet door harder te denken.

Niet door jezelf te forceren.

Maar door preciezer te ontdekken hoe je brein betekenis geeft aan wat je meemaakt.

Dat maakt submodaliteiten tot een belangrijk onderdeel van NLP.